publiczna dusza prywatna

Tydzień temu na kon­fe­ren­cji CON­Fi­dence 2009 mia­łem oka­zję poroz­ma­wiać z Jaco­bem Apple­bau­mem, będą­cym przed­sta­wi­cie­lem pro­wa­dzo­nego przez EFF pro­jektu Tor. Tor to zestaw apli­ka­cji do ukry­wa­nia swo­jej obec­no­ści w sieci, nie w sen­sie, że nie widać kogoś w „odwie­dza­ją­cych” na Bli­pie, tylko, że nie da się go pro­sto wyśle­dzić (przez „pro­sto” rozu­miem tu wysła­nie kilku pism z pie­czątką pro­ku­ra­tury lub rów­no­ważną, a nie wyda­nie na czarno-zielonej kon­soli komendy Która Powie O Czło­wieku Wszystko). Po co to robić?

Po to, żeby ludzie mogli wypo­wia­dać się anonimowo.

Tydzień póź­niej wybu­chła sprawa Kata­ryny. Dotych­czas ano­ni­mowa blo­gerka (do tego stop­nia, że w roz­wa­ża­nach o niej uży­wa­łem rodzaju post­pł­cio­wego) została de facto wyouto­wana przez redak­cję teo­re­tycz­nie przy­ja­znego świa­to­po­glą­dowo czasopisma.

Naj­bar­dziej mnie dziwi ton całego spek­trum wypo­wie­dzi publicz­no­pra­so­wych: od zupeł­nie kurio­zal­nych, że to bar­dzo nie­słuszne, że każdy może publi­ko­wać swoje poglądy, do stwier­dze­nia, że tylko wypo­wie­dzi pod­pi­sane powinny się liczyć w deba­cie publicz­nej. To piękna idea.

Piękna idea pełna gówna.

Co z gejem pra­cu­ją­cym w homo­fo­bicz­nym środo­wi­sku (żarto­bliwe ale smutne: podobno w Sta­nach tylko w San Fran­ci­sco można być gejem-republikaninem). Co z whi­stle­blo­we­rami zwią­za­nymi NDA? Co z ludźmi życiowo uwią­za­nymi jakimś ukła­dem, dla któ­rych zapro­te­sto­wa­nie prze­ciwko danemu ukła­dowi wią­za­łoby się z zagro­że­niem byto­wa­nia? Co z kry­ty­kami roz­ma­itych nie­mi­łych orga­ni­za­cji? Co z moż­li­wo­ścią powie­dze­nia, że król jest nagi?

Zwo­len­nicy sta­wa­nia z otwartą przy­łbicą naprze­ciw szarży armii pan­cer­nej zakrzykną zaraz — a co z odpowiedzialnością!?

Nic, a co ma być? Nikt nie ma obo­wiązku być męczennikiem.

Są dwa rodzaje ano­ni­mo­wo­ści, jedna jest moż­liwa online i offline, druga tylko online.

Ano­ni­mo­wość pierw­szego typu to ano­ni­mo­wość jed­no­strza­łowa komu­ni­ka­cja jed­no­stronna. Komen­tarz na blogu pod jed­no­ra­zo­wym pseu­do­ni­mem wysłany z kawiarni inter­ne­to­wej, ano­ni­mowy list wrzu­cony nocą do skrzynki pocz­to­wej któ­rej nie obser­wuje żadna kamera. Odpo­wie­dzial­no­ści nie ma, ale takie wypo­wie­dzi się łatwo fil­truje nawet auto­ma­tycz­nie, a poza tym tak się nie zbu­duje żadnego spo­łecz­nego zna­cze­nia takiej wypowiedzi.

Ano­ni­mo­wość dru­giego typu to pseu­do­ni­mo­wość. W sieci można sobie stwo­rzyć awa­tara (nie w sen­sie graficzno-3d, ale w sen­sie repre­zen­ta­cji w prze­strzeni spo­łecz­nej), któ­rego nie będzie można powią­zać z żywym czło­wie­kiem, ale któ­rego z JAKIMŚ żywym czło­wie­kiem będzie wią­zać zabez­pie­czona kryp­to­gra­ficz­nie rela­cja jed­no­znacz­no­ści. Taką ano­ni­mo­wość nazy­wamy pseu­do­ni­mo­wo­ścią, a taką repre­zen­ta­cję osoby nymem, lub macką (ten­tacle). W tle wystę­puje zało­że­nie takie, że macek czło­wiek może mieć tyle ile chce.

Taka macka nie różni się w sieci niczym od nor­mal­nej osoby, i za pomocą takiej macki mozna nadać dzia­ła­niom zna­cze­nie, za pomocą roz­ma­itych sys­te­mów reputacji.

W sieci nikt nie widzi, że jesteś upli­fto­wa­nym psem. Kupu­jąc na Alle­gro most Bro­oklyń­ski od czło­wieka z logi­nem jan­ko­wal­ski, do momentu pod­pi­sa­nia umowy u nota­riu­sza nie będziemy mieli pew­no­ści, że nie nazywa się  Piotr Nowak. O tym czy warto u niego kupo­wać nie­ru­cho­mo­ści świad­czy liczba punk­tów w sys­te­mie komen­ta­rzy, de facto sys­te­mie nali­cza­nia repu­ta­cji. Jeśli ktoś sprze­dał 100 przed­mio­tów i w pacz­kach nie przy­je­chały cegły, można bez­piecz­nie przy­pu­ścić, że w 101 paczce też nie będzie balastu.

Doświad­cze­nia z Alle­gro przy oka­zji fal­sy­fi­kują tezę, że pod­pi­sy­wa­nie się imie­niem i nazwi­skiem i wery­fi­ka­cja danych oso­bo­wych pomaga na wia­ry­god­ność — dane kont alle­gro­wych są wery­fi­ko­wane na kilka spo­so­bów, a [prze]wałki jak były, tak są.

Sys­tem repu­ta­cji nie musi być jawny, umysł ludzki jest cał­kiem dobry w budo­wa­niu sobie repu­ta­cyj­nych repre­zen­ta­cji innych ludzi na zasa­dzie „tego znam z widze­nia, wydaje się OK , na forum inter­ne­to­wym z dłuź­szym sta­żem będzie wia­domo kto jest trol­lem, debi­lem, a kto pisze sensownie.

Tak zresztą zaczęła się kariera Kata­ryny, jako jed­nej z sen­sow­niej­szych osób na forum Gazety. I tak naprawdę w całej spra­wie poszło nie o to, że ktoś się pod­pi­suje, bądź nie. Poszło o to, że Kata­ryna stała się zna­czą­cym gra­czem, a w grze zwa­nej poli­tyką, na zna­czą­cych gra­czy używa się haków. W wypadku osoby ano­ni­mo­wej, najoczywistszych.

A wszyst­kie wypo­wie­dzi na temat moral­no­ści wypo­wie­dzi nie­pod­pi­sa­nych, mają zapew­nić alibi tego haka.

Czy mnie to dziwi? Nie, w sumie nie, poli­tyka to wojna innymi środ­kami, a na woj­nie wszystko jest dozwo­lone. Dziwi mnie raczej, że osoba o pew­nym oby­ciu spo­łecz­nym, na wojnę pro­wa­dzoną bro­nią palną poszła ze szpadą.

Spo­so­bów na ano­ni­mo­wość w sieci jest kilka, od czę­stego zmie­nia­nia kafe­jek inter­ne­to­wych i korzy­sta­nie z róż­nych proxy, przez kupie­nie na szaro modemu GSM i zasi­la­nie go pre­pa­idami, do w reali­za­cji naj­prost­szego — TOR-a właśnie.

Roz­mowa z Jaco­bem przy­po­mniała mi czasy, jak pro­wa­dzi­łem rema­iler, ano­ni­mowy prze­kaź­nik poczty. Rema­ilery się słabo spraw­dziły, zalał je spam. TOR pozwala na korzy­sta­nie z dowol­nych usług, nie tylko poczty.

Gdyby Kata­ryna użyła TOR-a, nie miała zaufa­nia do dzien­ni­ka­rzy, i nie chla­pała jęzo­rem o swoim piew­szym życiu, haka by nie było. A tak, dwója z tra­de­cra­ftu i smutek.